Промоторска беседа „15 години На зајдисонце во Трпејца“
Почитуван авторе,
почитувани членови на Здружението „За Трпејца со љубов“, Почитувани жители на Трпејца,
почитувани гости,
драги пријатели на Трпејца,
Почитувани љубители на културата, добровечер.
Вечерва дозволете ми да започнам малку поинаку.
Не со анализа. Не со големи зборови. Не со книжевна теорија, тоа го оставам на стручните лица, Туку со едно искрено признание.
Вечерва за првпат сум од оваа страна на книгата.
Во изминативе тринаесет години многупати сум стоела зад сцената. Сум била дел од подготовките, организацијата, протоколот и културните програми, од сите оние работи што публиката речиси никогаш не ги гледа, а без кои не може да се роди ниту еден културен настан.
Но вечерва, за првпат, сум повикана да зборувам за една книга.
И искрено, кога Милчо ми ја укажа оваа чест, првата мисла не беше: „Ќе биде лесно.“
Напротив.
Се запрашав: дали ќе умеам со зборови да ја доловам тежината на петнаесет
години? Дали ќе умеам да зборувам за нешто што толку долго сум го гледала како расте? Дали ќе успеам да бидам доволно објективна, а притоа да не ја сокријам емоцијата што ја чувствувам?
Затоа, ако вечерва почувствувате дека повеќе зборувам со срцето отколку со јазикот на книжевната критика, однапред ве молам да ми простите.
Затоа што има книги што бараат анализа. Но има и книги што бараат искреност.
А оваа книга е токму таква.
Кога ја имав монографијата во раце, очекував да читам хронологија на една манифестација – датуми, програми, фотографии и настани.
Но уште по првите страници сфатив дека не држам во рацете само монографија. Држам време.
Држам живот.
Држам петнаесет години исполнети со средби, насмевки, неизвесности, надежи, нови идеи и една голема љубов кон Трпејца.
Тогаш престанав да ја читам книгата како промотор. Почнав да ја читам како човек.
Во животот постојат книги што информираат. Постојат книги што поучуваат.
Постојат книги што инспирираат. Но ретки се книгите што умеат да ве вратат назад низ времето.
Оваа монографија го прави токму тоа.
Со секоја страница имав чувство дека повторно ги гледам сите оние луѓе кои низ петнаесет години оставиле дел од себе во оваа приказна.
Тогаш сфатив дека ова не е книга за една манифестација. Ова е книга за луѓето што ја создавале.
Во денешно време не е тешко да организирате еден настан. Но најтешко е да траете.
Да ја повторувате истата идеја одново и одново, секоја година, со истата љубов и со истата верба.
Токму затоа овие петнаесет години не се само број.
Тие се доказ дека кога една идеја е искрена, времето не ја троши – туку ја прави посилна.
Додека ги прелистував страниците, постојано ми се враќаше една мисла:
најголемите дела не се градат од камен. Тие се градат од доверба, од пријателство, од заедничка визија и од луѓе што веруваат едни во други.
Затоа оваа книга не ја доживеав како обична монографија. Ја доживеав како сведоштво.
Како сведоштво дека културата има смисла само тогаш кога ги поврзува луѓето. И можеби токму затоа вечерва не чувствувам дека промовирам книга.
Чувствувам дека им оддавам почит на петнаесет години човечки труд. На петнаесет години доброволно подарено време.
На петнаесет години љубов. Љубов кон едно место.
Кон една идеја.
Кон еден сон што одамна престанал да биде само сон.
Кога ќе ја затворите оваа книга, нема да се сеќавате само на текстовите. Ќе се сеќавате на луѓето.
А тоа е најголемиот успех што може да го постигне еден автор. Да не остави само книга.
Туку да остави чувство.
И токму со тоа чувство сакам да продолжам понатаму – да зборуваме за човекот кој ја започнал оваа приказна, но уште повеќе за луѓето што ја направиле да трае.
Кога ќе ја прочитате оваа монографија од почеток до крај, ќе сфатите дека нејзината вредност не лежи само во фактите што ги бележи.
Фактите се важни, но тие сами по себе не создаваат меморија. Меморијата ја создаваат луѓето.
Токму затоа оваа книга не е само хронолошки преглед на петнаесет изданија на манифестацијата „На зајдисонце“.
Таа е жив документ за едно време, за една идеја и за едно заедништво. Денес живееме во време кога сè брзо се заборава.
Настаните траат еден ден. Објавите на социјалните мрежи неколку часа. Фотографиите остануваат во телефоните. Но ретко кој ќе застане, ќе собере материјал, ќе ги отвори старите папки, ќе ги побара сведоштвата на луѓето и ќе создаде книга што ќе остане и за генерациите што доаѓаат. Токму затоа оваа монографија има документарна вредност. Таа е сведок на едно време кое повеќе не може да се повтори, но може да се памети.
Она што особено ме воодушеви е што авторот не дозволил ова да биде книга во која зборува само неговиот глас. Напротив, низ страниците се испреплетуваат сведоштвата на луѓето што ја живееле манифестацијата. Нина Момировска зборува за возбудата пред секое ново издание. Марјан Митрески нè враќа кон првичната идеја. Габриела Неделкоска зборува за организацијата, а многубројни уметници и соработници оставаат свои лични сеќавања. Така книгата добива човечка топлина и автентичност.
Своја трага во монографијата оставаат и почитуваната Марија Кондовска, Јован Поп Стефанија, Менка и Мајкл Клос, професорот и уметник Слободан Пупиноски, Анета Јованоска, уметникот Живко Поповски – Цветин, Јулијана Настовска,
Валентина Кузмановска и Билјана Николоска од женскиот хор Акордис, Бурим Хидри од Градскиот мешан хор „Вокс Лихнидос“, маестро Горан Џуклески,
Драгана Боцеска, нашиот Ѓоко Симјаноски, музичарот Мартин Милески, Мери Јосифоска, уметничката Наташа Попоска Карче, историчарот Петар Симоноски,
Снежана Караџова Попова од Здружението „Тактур“, Татјана Узуноска Тренеска од КУД „Ѓердан од бисери“, аналитичарот и истражувач Трајче Талески и младата Анастасија Ристеска.
Секој од нив, низ својот професионален и личен агол, остава автентично сведоштво за значењето на „За Трпејца со љубов“, за луѓето што ја создаваа оваа приказна и за вредностите што таа ги негува веќе две децении. Токму затоа оваа монографија не е само хроника на еден јубилеј, туку заедничка книга на генерации, испишана со
љубов, почит и искрена благодарност кон Трпејца.
Посебна вредност имаат и фотографиите. Тие не се само визуелен украс. Тие се тивки хроничари. На нив гледаме деца кои денес се возрасни луѓе, лица кои
оставиле трага во културниот живот, сцени што повеќе не можат да се повторат. Секоја фотографија е едно мало сведоштво дека културата не се случува само на
сцената, туку и зад неа – во подготовките, во насмевките, во ракувањата, во заедничката работа.
Затоа сметам дека оваа книга ќе има вредност и по многу години. Не само за оние што биле дел од манифестацијата, туку и за младите кои еден ден ќе посакаат да дознаат како се создава традиција. Ќе научат дека традицијата не се наследува. Таа се создава со трпение, визија и истрајност.
Како човек кој повеќе од една деценија работи во културата, знам колку е тешко да се сочува континуитет. Полесно е да се започне нешто отколку да се одржи.
Полесно е да се организира едно издание отколку петнаесет. Затоа оваа монографија не е само сведоштво за минатото. Таа е признание за истрајноста.
И токму тука природно доаѓаме до човекот кој ја запишал оваа приказна.
Но, пред да зборувам за Милчо Јованоски како автор, сакам да зборувам за него како хроничар на едно време – човек кој разбрал дека она што не е запишано, лесно се заборава. Благодарение на ова дело, „На зајдисонце“ повеќе не живее само во сеќавањата на луѓето. Таа живее и меѓу кориците на една книга.
Почитувани,
Во животот постојат луѓе што умеат да создаваат настани. Постојат луѓе што умеат да организираат програми.
Постојат луѓе што умеат да напишат книга.
Но многу ретки се оние кои ја разбираат најважната работа – дека она што нема да се запише, еден ден ќе биде заборавено.
И токму тука, според мене, лежи вистинската вредност на Милчо Јованоски. Вечерва не зборуваме само за автор.
Не зборуваме само за новинар.
Не зборуваме само за културен работник.
Вечерва зборуваме за човек кој разбрал дека културата не живее само додека трае еден настан. Таа живее дури тогаш кога ќе стане сеќавање. А сеќавањето, ако не го запишеме, полека исчезнува.
Читајќи ја оваа монографија, постојано имав чувство дека Милчо не брзал да ги
раскаже своите успеси. Напротив, како да сакал прво да ги собере сите други околу
себе. Да им даде можност да кажат што чувствувале, што паметат и што носат во срцето.
Тоа не го прават сите автори.
Најлесно е да ја раскажете приказната од свое гледиште.
Но многу потешко е да им дозволите и на другите да ја раскажат својата вистина. Токму затоа ова не е книга со еден раскажувач.
Ова е книга со многу гласови.
И токму затоа звучи толку искрено.
Особено ме допре неговото сведоштво за почетоците. Не затоа што зборува само за една идеја, туку затоа што зборува за начинот на кој се раѓаат големите работи.
Не во големи сали.
Не на свечени говорници.
Туку во обичен разговор, во дом, меѓу пријатели.
Една идеја родена во празнична атмосфера, петнаесет години подоцна станува традиција.
Во својот текст Милчо искрено признава дека концептот бил негов, дека
внимателно ги избирал содржините и гостите. Но веднаш потоа додава дека ништо од тоа не би било возможно без луѓето околу него.
Таа реченица многу зборува.
Кажува дека успехот никогаш не бил лична амбиција. Туку заедничка победа.
Во време кога сите сакаат да бидат први, оваа книга нè учи дека вистинските вредности секогаш се создаваат во множина.
Не постои само „јас“. Постои „ние“.
Во сите овие тринаесет години, колку што имав чест професионално да соработувам со Милчо, можев да ја почувствувам токму таа енергија.
Не онаа што се гледа на сцената.
Туку онаа зад сцената. Енергијата повторно да се јави.
Повторно да предложи нова идеја. Повторно да најде решение.
Не затоа што мора.
Туку затоа што верува.
И токму таквите луѓе ја движат културата. Не оние што најмногу зборуваат.
Туку оние што најмногу создаваат.
Можеби затоа оваа книга не остава впечаток дека е напишана само од автор. Туку од човек.
Од човек што ги сака луѓето.
Кој ги почитува своите соработници. Кој не заборава никого.
Кој знае да каже „благодарам“.
И кој разбира дека најголемото богатство на една манифестација никогаш не се бината, светлата или програмата.Туку луѓето.
Луѓето што остануваат заедно и кога ќе се изгаснат рефлекторите.
Токму затоа вечерва не го гледам Милчо само како автор на оваа монографија. Го гледам како чувар на едно време.
Како човек што не дозволил петнаесет години љубов да останат само во сеќавањата.
Туку ги претворил во книга.
А книгите имаат една прекрасна особина. Тие го победуваат времето.
Верувам дека оваа монографија ќе остане да сведочи за луѓето, за Трпејца и за едно зајдисонце што одамна престана да биде само дел од денот и стана дел од културната историја на Охрид.
Почитувани,
Постои една реченица што постојано ми се враќаше додека ја читав оваа монографија.
„Ниту една голема приказна никогаш не е дело на еден човек.“
Можеби има човек што ќе ја роди идејата. Можеби има човек што ќе го направи првиот чекор. Но ако покрај него не застанат луѓе што ќе поверуваат, идејата
останува само желба.
Токму затоа, читајќи ја оваа книга, сфатив дека најголемиот нејзин лик не е Милчо. Најголемиот лик е едно мало зборче – „ние“.
Денес сите зборуваме за Милчо Јованоски и тоа е сосема заслужено. Но читајќи ги неговите текстови сфатив дека самиот автор никогаш не сака да остане сам во приказната. На секоја страница ги враќа луѓето околу себе, како да ни порачува:
„Ако зборувате за мене, не заборавајте ги и нив.“ Тоа е вистинската човечка големина.
Здружението „За Трпејца со љубов“ не е само здружение. Тоа е семејство поврзано со љубов кон Трпејца, културата и луѓето.
Кога ќе ги прочитате сведоштвата на Нина Момировска ќе почувствувате возбуда пред секое ново издание. Кај Марјан Митрески ќе ја препознаете искрата од која
започнала целата приказна. Кај Габриела, Роберт, Гордана, Спасе и останатите ќе ја почувствувате силата на тивката, посветена работа без која нема културен настан.
Во културата најчесто ги паметиме оние што стојат пред микрофонот. Но вистинската сила најчесто стои зад него.
Во оваа книга нема натпревар кој е поважен. Нема суета. Има благодарност.
Секој зборува со почит за другиот и секој ја дели заслугата. Токму затоа ова дело остава толку силен впечаток.
Често велиме дека културата е амбасадор на еден град. Јас мислам дека културата е и најголемиот испит за човечност. Таа се создава со доверба, почит, трпение и пријателство.
Вечерва не сакам да му честитам само на авторот.
Сакам да им честитам на сите што поставувале сцена, подготвувале програми,
пречекувале гости, пишувале покани, поставувале столчиња, местеле озвучување и верувале дека оваа приказна треба да продолжи.
Ова не е победа на еден човек.
Ова е победа на едно големо „ние“.
И затоа, кога вечерва ќе им честитаме за овие петнаесет години, да не честитаме само за една успешна манифестација. Да им честитаме затоа што ни покажаа дека вистинските вредности секогаш се создаваат заедно.
И ако ме прашате кој е најубавиот дел од оваа вечер, ќе ви одговорам без двоумење – тоа што можам да зборувам не само како промотор, туку и како сведок. Како човек кој имал привилегија да ја гледа оваа приказна како расте.
Пред тринаесет години започнав да работам во Одделението за култура при Општина Охрид. Бев нововработена. Со многу ентузијазам, со многу идеи, но и со многу неизвесност, како секој човек што ги прави првите професионални чекори.
Во тоа време „На зајдисонце“ постоеше само две години.
Никој не можеше да претпостави дека една мала летна манифестација, родена од љубов кон Трпејца, ќе стане препознатлив дел од културната мапа на Охрид.
Од година во година ја следев нејзината преобразба.
Секој јули носеше нови содржини, нови уметници, нови идеи, но секогаш истата искрена енергија. Не гледав само како се подготвува една програма. Гледав како се создава традиција.
И денес, кога ќе погледнам наназад, сфаќам дека растевме заедно. Растеше „На зајдисонце“.
Растев и јас.
Таа созреваше како манифестација.
Јас созревав како човек и како професионалец. Таа стануваше препознатлива.
Јас учев што навистина значи да се работи во културата.
Научив дека културата не се создава само со идеи. Таа се создава со доверба, одговорност, трпение и огромна љубов кон она што го работите.
Имав можност да ја гледам оваа приказна и од зад сцената – таму каде што публиката ретко погледнува. Таму каде што се создава секој детал, каде што се решаваат проблеми, се прават нови планови и се бараат решенија до последен момент.
Тогаш сфатив дека публиката гледа два часа програма, а зад тие два часа стојат месеци посветена работа.
Во сите тие години никогаш не почувствував дека оваа манифестација е нечија обврска.
Секогаш чувствував дека е нечија љубов. И токму затоа трае.
Работејќи во културата, научив дека многу е лесно да се организира еден настан. Многу потешко е да се изгради доверба. А довербата се гради со години.
Денес „На зајдисонце“ ја има токму таа доверба.
Понекогаш се прашувам дали ние ја создававме манифестацијата или таа нè создаваше нас.
Верувам дека одговорот е едноставен. Се создававме меѓусебно.
Таа нè учеше како се гради традиција. А ние ѝ помагавме да расте.
Затоа вечерва не зборувам за нешто што сум го прочитала. Зборувам за нешто што сум го живеела.
И токму затоа оваа промоција за мене не е само професионална обврска. Таа е искрена човечка чест.
Чест да се заблагодарам на една приказна што ме научи дека најголемите културни вредности никогаш не се создаваат преку ноќ.
Тие растат.
Тивко.
Упорно.
И остануваат.
Почитувани,
Колку повеќе ја читав оваа монографија, толку повеќе размислував за едно прашање.
Што всушност останува зад нас?
Дали остануваат сцените, светлата, аплаузите и програмите? Или останува нешто многу повредно?
Остануваат луѓето.
Остануваат чувствата што сме ги разбудиле кај некого.
Остануваат разговорите, песните, стиховите и погледот кон езерото во мигот кога сонцето тивко исчезнува зад хоризонтот.
Токму затоа оваа монографија има толку голема вредност. Таа не ги зачувува само настаните. Таа ги зачувува чувствата. Возбудата пред почетокот. Радоста по
завршувањето. Средбите, пријателствата и сите оние мигови што не можат да се измерат со бројки.
Секој што бил дел од „На зајдисонце“ ќе пронајде дел од себе меѓу овие страници.
А оние што никогаш не биле таму, сигурен сум дека ќе посакаат еден ден да ја почувствуваат таа атмосфера.
Денес многу често културата ја мериме со број на настани, публика или проекти. Но вистинската култура не се мери така.
Таа се мери со трагата што ја остава. Со спомените што ги создава.
Со луѓето што повторно се враќаат.
Со генерациите што продолжуваат таму каде што претходните застанале. Трпејца одамна не е само прекрасно место покрај езерото.
Таа е место каде што културата и човечноста се среќаваат.
Место каде што песната звучи поприродно. Каде што зборот има тежина.
Каде што секое зајдисонце нè потсетува дека убавината има смисла само тогаш кога ќе ја споделиме со другите.
Како човек кој тринаесет години работи во културата, имав чест да бидам сведок на многу убави настани.
Но само мал број од нив прераснуваат во традиција.
Уште помалку стануваат дел од идентитетот на еден град.
„На зајдисонце“ успеа токму во тоа.
Не затоа што беше најголема манифестација. Туку затоа што беше искрена.
Затоа што беше создадена од луѓе кои веруваа дека културата е мост што ги поврзува луѓето.
Верувам дека токму затоа оваа книга ќе живее долго. Не како архивски документ.
Туку како сведоштво.
Како потсетник дека една искрена идеја, негувана со љубов и истрајност, може да стане културно наследство.
Затоа вечерва не ја славиме само книгата. Не ја славиме само манифестацијата.
Ја славиме човечката потреба да оставиме нешто добро зад себе. А мислам дека нема поубава причина да се собереме од таа.
И сега, кога полека се приближувам кон крајот на ова мое обраќање, сфаќам дека вечерва не беше лесно да се биде промотор. Не затоа што пред мене беше книга, туку затоа што пред мене беа петнаесет години човечки животи, труд, љубов и спомени.
Кога човек промовира роман, зборува за ликови. Кога промовира збирка поезија, зборува за стихови. Но кога промовира ваква монографија, всушност зборува за луѓе. А за луѓето секогаш е најтешко да се најдат доволно убави зборови.
Вечерва не промовиравме само книга. Промовиравме истрајност, пријателство, доверба и една идеја која пред петнаесет години можеби изгледала како мал сон, а денес е препознатлива културна традиција.
Оваа монографија е огледало. Во неа секој што бил дел од оваа приказна ќе го препознае својот труд, својата младост, својата насмевка и своето време.
Сакам искрено да му се заблагодарам на Милчо Јованоски, не само затоа што ја напиша оваа монографија, туку затоа што ја имаше мудроста да разбере дека
убавите приказни мора да се запишуваат, а спомените мора да се чуваат.
Но вечерва благодарност заслужуваат и сите членови на Здружението „За Трпејца со љубов“. На секој што вложил дел од себе. На секој што работел без да бара признание. На секој што верувал дека оваа приказна вреди да продолжи.
Како долгогодишен вработен во Одделението за култура при Општина Охрид чувствувам лична гордост што Општина Охрид низ годините ја препознаваше вредноста на оваа манифестација и остана нејзин партнер и поддржувач.
Драги пријатели, кога ќе ја затворите оваа монографија, немојте да мислите дека сте ја прочитале приказната. Тогаш таа повторно започнува – во секој нов читател, во секој млад човек, во секој уметник и во секој посетител што ќе го дочека
следното зајдисонце.
Ќе завршам со една мисла: Некои луѓе зад себе оставаат имот. Некои оставаат фотографии. Некои оставаат книги. Но најсреќни се оние што зад себе оставаат луѓе кои ќе продолжат да ја раскажуваат нивната приказна.
Верувам дека токму тоа е најголемото богатство на „На зајдисонце“. Не се сцените. Не се програмите. Не се признанијата. Туку луѓето.
Нека оваа монографија не биде само сведоштво за изминатите петнаесет години. Нека биде поттик за следните петнаесет. Затоа што вистинските приказни никогаш не завршуваат. Тие само добиваат нови раскажувачи. А вистинските зајдисонца никогаш не се крај. Тие секогаш се ветување дека повторно ќе изгрее сонцето.
Ви благодарам.
Среќен роденден На зајдисонце во Трпејца.
Промотор: Весна Јованоска, Раководител на Одделението за култура во Општина Охрид
Публицитет.мк
