Автор: Анета Ристеска. Фото: Новилист.хр
Што ќе се случува со исклучително богатата архива на Радио Охрид кое што престана да емитува програма во јули годинава е прашањето на кое засега конкретен одговор нема никој, па дури ниту Архивот во Охрид, кој е дел од Државниот архив на Македонија, а чија надлежност е да се грижи за овој тип материјал кој може да има и статус на културно наследство.
Оттаму за „Фер Прес“ велат дека веќе го контактирале последниот сопственик на Радиото, но, засега немало никаков конкретен одговор околу преземањето на архивата, како што предвидува и Законот за архивски материјал.
Според член 17 во Законот, приватни правни и физички лица не смеат да собираат, стекнуваат, чуваат и поседуваат јавен архивски и документарен материјал.
Раководителката на Архивот во Охрид, Славица Јанковска вели деке е свесна за вредноста на материјалот и затоа презела иницијатива веднаш штом слушнала за згаснувањето на радиото.
– Сопственикот Борче Нечкоски се повика на средување на некои имотно-правни односи и нагласи дека потоа ќе се посветел на ова. Ние сме должни по закон да ја преземеме целата архива и да ја дигитализираме, а оригиналите да ги зачуваме во Архивот во Охрид. Иницијативата засега се сведува само на контакт, но, не сме оствариле средба – вели Славица Јанковска, раководител во Архивот во Охрид.
Архивата што ја поседува Радио Охрид е од интерес за градот и за Македонија што повлекува нејзино непречено одземање од страна на Архивот, без можност за откуп, а имателите на вакви материјали се должни тековно да предаваат вреден материјал во оваа институција.
Јанковска се согласува дека непредавањето на материјалот во Архивот е прекршок, но, вели досега немало санкции за ваквото пречекорување.
-Во принцип не санкционираме, но, и тоа ќе следи во иднина за вакви прекршоци – вели таа.
„Фер прес“ се обиде да го добие Нечкоски и телефонски, кој не одговараше на нашите повици, ниту после упатената смс порака со јасно прашање кое се однесува на иднината на архивата на Радио Охрид.
Археологот Василка Димитровска, пак, потенцира дека архивите на медиумите (радијата и телевизиите) заедно со архивите на весниците, се невидено богата ризница за севкупното културно, духовно и природно богатство, како што се впрочем вредни и архивите од некое археолошко ископување.
– Дигиталните архиви на медиумите се најдобрите докази за белешките на еден културен ентитет. Подобри и од најдобрата дигитализација на културното наследство на еден народ. Затоа и се толку важни. Како што е важно истите тие записи на медиумите да бидат архивирани заради историчноста на настаните. Доколку тоа не се случи во догледно време, би можело да настане т.н. “дигитал дарк аге”, во кое ќе останат закопани многу историски податоци, а луѓето ќе се соочат со уште поголеми дупки во врска со одредени настани- децидна е Димитровска.
Како што коментираат поранешни вработени во овој медиум, Радио Охрид поседува архива каква што ретко може да се замисли. Велат дека се работи за вистинско богатство кое е неопходно да се заштити зашто содржи интервјуа со важни и ретки личности, не само од историјата на Охрид, туку, воопшто, од земјава, Европа и светот.
Поранешниот новинар и директор Милчо Јованоски пред да замине од радиото, до 2009 година таму архивирал дел од материјалите, (студиски и теренски), но, се уште, вели, имало работа на тој план, и покрај тоа што, некои од содржините, се преточени и во печатеното издание весникот „Езерски глас “, кое излегувало одреден период, како продукциска содржина на Радио Охрид.
Токму таму, во архивата на Радио Охрид има содржини што треба да се споделат со новите генерации, вели тој.
– Последниот сопственик треба да го разбере значењето на јавниот интерес и да дозволи преземање на материјалите од страна на институција која тоа би го обработила и би го чувала. Архивата од 1957 година содржи плочи какви што веќе не ни постојат на пазарот, до винил плочи, но, и теренски ленти со изјави од Илинденци, од НОБ, емисии за развојот на селата од 70-те и 80-те години, значајни личности од историјата на Охрид – вели Јованоски.
Поранешната управителка Васе Врангелеска нагласува дека целата историја на градот е во тоа радио.
– Тоа е најстарото радио во Македонија, после Радио Скопје. Се работи за исклучително богата фонотека и клучно прашање е како ќе заврши – потенцира таа.
Поранешниот новинар во радиото, Симон Илиески, пак, објаснува дека веднаш по објавувањето на веста за згаснувањето на медиумот, се јавил во Заводот за заштита на спомениците на културата и во Народниот музеј и замолил што поскоро да се донесе соодветен акт за заштита на архивата на Радио Охрид како културно наследство.
– Чувањето на ова аудио богатство на истражувачите и хроничарите ќе им помогне да ја пишуваат современата историја на древниот Охрид – вели тој.
Неверојатни приказни и интервјуа крие аудио архивата на радио Охрид, потврдува и Веле Митаноски, еден од првите уредници и директори на радиото, кој, засега како лична документација од тој материјал има само една книга со содржините кои биле објавувани во „Езерски глас“.
-Киро Глигоров, Предраг Милоевиќ, Леонид Коган, Ростроповиќ, се само некои од имињата кои се дел од таа значајна архива. Во таа документација има авторитети какви што нема во поновава историја – појаснува Митаноски.
Радио Охрид престана да зрачи во етерот во јули, 2016 година, откако Советот на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги донесе одлука за одземање на дозволата за радиоемитување поради неизвршување на обврските предвидени со одредбите од Законот за медиуми.
(Во рамки на проектот „Медиумски круг“, ќе следуваат и други текстови кои за тема ќе ја имаат приватизацијата на јавните локални радиодифузни претпријатија во Македонија)
Извор:www.fairpress.eu/mk